کوردستان تەنیا جوغرافیایەک نییە؛ ناوی خەونێکی مێژووییە- خەونی بنیاتنانی نەتەوە و سەروەری نەتەوەیی و سەربەخۆیی. نەتەوەیەک کە بۆ چەندین سەدە بەدرێژایی سنوورە سەپێنراوەکان دابەش بوو، بەڵام ناسنامە و زمان و ئیرادەی هەرگیز دابەش نەبوو. لە ناو ئەو مێژووە پڕ لە گێژاوەدا، ساڵی ١٩٤٦ ساتێکی گەشاوە و دیاریکەر بوو: دامەزراندنی کۆماری کوردستان لە مەهاباد؛ ڕووداوێک کە ڕووداوێکی تێپەڕ نەبوو، بەڵکو ڕاگەیاندنی فەرمی ئیرادەی نەتەوەیەک بوو بۆ بەڕێوەبردنی چارەنووسی خۆی.
پێشەوا قازی موحەممەد تەنیا سەرۆکێک نەبوو؛ هێمای پێگەیشتنی سیاسی نەتەوەی کورد بوو. لە سەردەمێکدا کە زلهێزە ناوچەیی و جیهانییەکان لەسەر مێزی دانوستان چارەنووسی گەلانیان دیاری دەکرد، کۆماری کوردستان ڕایگەیاند کە کورد خۆی توانای دامەزراندنی دەوڵەتی نەتەوەیی خۆی هەیە.
لە سێدارەدانی قازی محەمەد کۆتایی حکومەتێک بوو، بەڵام سەرەتای قوتابخانەیەک بوو. قوتابخانەیەک کە فێری نەوەکانی دواتر بوو کە سەربەخۆیی و مافی نەتەوەی داواکاریی ناوێت، مافێکی مێژووییە، دەوڵەتی نەتەوەیی خەون نییە، پێویستییە و یەکڕیزی نەتەوەیی بناغەی سەرکەوتنە، کۆماری کوردستان؛ مانیفێستی سیاسی داهاتوومانە لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان.
کۆماری کوردستان بۆ هێزە سەربەخۆییخوازەکان و بە تایبەت لە فیکر و بەرنامەی یەکێتی شۆڕشگێڕی کوردستاندا، تەنیا یادگارییەکی مێژوویی نییە؛ مۆدێل و نەخشەڕێگایەکە. هەرچەندە ئەو کۆمارە تەمەنی کورت بوو، بەڵام بنەمای بەردەوامی دامەزراند: دانپێدانانی فەرمی بە زمانی کوردی ، پێکهاتەی حکومەتی ڕەسەن، پشت بەستن بە ئیرادەی گەل و جەختکردنەوە لەسەر یەکێتی نەتەوەیی لە دەرەوەی سنوورە سەپێنراوەکان.
ئەم پرەنسیپانەی ئەمڕۆش دەتوانن ببنە هەوێنی هەر بزووتنەوەیەکی شۆڕشگێڕانەی نوێ لە کوردستاندا سەربەخۆیی؛ وەڵامێک بۆ سەدەیەک لە چەوساندنەوە
دابەشبوونی کوردستان لە نێوان ئێران و تورکیا و سوریا و عێراق هەوڵێک بوو بۆ کۆنتڕۆڵکردنی نەتەوەیەک. بەڵام ئەزموونی مێژوویی نیشانی داوە کە سەرکوت دەتوانێت جوگرافیا کۆنتڕۆڵ بکات نەک ئیرادە. هەر ڕاپەڕینێک، هەر بەرخۆدانێک و هەر بزووتنەوەیەکی سیاسی کورد، بە جۆرێک درێژەپێدەری ئەو ڕێبازەیە کە لە مەهاباد دەستی پێکرد.
بیرۆکەی سەربەخۆیی ئەمڕۆ نەک لە هەستەوە بەڵکو لە ئەزموونی مێژووییەوە قسە دەکات. میللەتێک کە چەندین جار بەڵێنی چاکسازی بیستووە بەڵام هەمیشە ناسنامە و مافە نەتەوەییەکانی لێ زەوت کراوە، گەیشتووەتە ئەو بڕوایەی کە دادپەروەری بەردەوام بەبێ سەروەری نەتەوەیی مەحاڵە بۆیە کۆماری کوردستان دەبێت نموونەیەک بێت بۆ هەموو شۆڕشەکانی کوردستان؛ نەک تەنها لە فۆرمدا، بەڵکو لە ڕۆحدا، ڕۆحی متمانە بەخۆبوونی نەتەوەیی، ڕۆحی یەکگرتوویی، ڕۆحی بوێری لە ڕاگەیاندنی مافی سەروەری.
هەر بزووتنەوەیەکی شۆڕشگێڕانە بێ لەو ڕۆحە مەحکومە بە دووبارەکردنەوەی خاڵە لاوازەکانی ڕابردوو. بەڵام بزووتنەوەیەک کە لەسەر بنەمای ناسنامەی نەتەوەیی و یەکگرتوویی ڕێکخراوەیی و ئیرادەی گشتی بنیات بنرێت، دەتوانێت مێژوو بگۆڕێت و ئەو ئایندەیەی کە بنیات دەنرێت.
ئەو ڕۆژەی ئاڵای کوردستان شانبەشانی ئاڵاکانی جیهان هەڵبکرێت و شەکاوەبێت، ئەو ڕۆژە تەنها سەرکەوتنێک نابێت بۆ میللەتێک؛ بەڵگەیەک دەبێت بۆ ئەو ڕاستییەی کە هیچ نەتەوەیەک بۆ هەمیشە ناتوانرێت لە مافی چارەی خۆنووسین بێبەش بکرێت.
کۆماری کوردستان بوو بە بیرۆکەیەک، بیرۆکەیەک کە لە مەهاباد دەستی پێکرد، بەڵام لە دڵی هەموو کوردێکی ئازادیخوازدا بەردەوامە کە ئەمڕۆش لە کرماشانەوە سەر هەڵدەدات و بەرو پیری مەهاباد دەچیت
ئەو ڕۆژەی ئاڵای کوردستان شانبەشانی ئاڵاکانی جیهان هەڵبکرێت، ئەو ڕۆژە تەنها سەرکەوتنی نەتەوەیەک نابێت؛ بەڵگەی ئەوە دەبێت کە هیچ نەتەوەیەک بۆ هەمیشە لە مافی چارەی خۆنووسین بێبەش ناکرێت.
کۆماری کوردستان، بوو بەهەزرێکی نەتەوەیی. هەزرێک کە لە مەهاباد دەستی پێکرد،و گەلی کورد لە هەر گوشەێک لەم جیهانە شانازی پێوەدەکات. وە ئەمڕۆش ئەم هەزرە چیتر بە چاوەڕوانی نامێنێتەوە. ئەمجارە ڕاپەڕین لە کرماشانەوە دەست پێدەکات؛ لەو شارەی کە هەمیشە دەروازەی بەئاگاهاتنەوەی ڕۆژهەڵاتی کوردستان بووە. دەنگی کرماشان دەنگدانەوەی هەمان ئەو بانگەوازەیە کە سەردەمانێک لە گۆڕەپانی مەهاباد دەنگی دایەوە. ئەم ڕاپەڕینە بەرەو مەهاباد دەڕوات- نەک بۆ دووبارەکردنەوەی مێژوو، بەڵکو بۆ تەواوکردنی خەونی پێشەوا و هەڵدانەوەی ئالای کۆمار لە سەر دەرکەی هەر ماڵێک.
کاروانی ئیرادەی نەتەوەیی، لە کرماشانەوە تا مەهاباد، لە زاگرۆسەوە تا دەشتەکانی کوردستان، هەڵگری یەک پەیام دەبێت: کۆماری کوردستان یادەوەری نییە، گەڕانەوەیە؛ گەڕانەوەی میللەت بۆ سەروەری خۆی.
ئەمجارەیان و لەم قۆناغە، شیرە کورانی یەکێتی و بە هەزری کۆماری کوردستان، چارەنووسی نەتەوەکەیان دەنووسن کە لە کرماشانەوە سەرهەڵدەدات و بەرەو مەهاباد، بەرەو بەدیهێنانی خەونی تەواونەکراوی گەلی کورد هەنگاو دەنێت.
